زنان پرده نشین و نخبگان جوشن پوش

نویسنده: فاطمه مرنیسی

کتاب با مقدمه 59 صفحه ای توسط ویراستار فارسی کتاب آغاز می شود که به بررسی سه موضوع اصلی مورد اختلاف شیعه و سنی (از نظر ویراستار) یعنی متعه یا ازدواج موقت, مقررات سخت متارکه اختیاری (طلاق) و لغو موقعیت ممتازی که فقه سنی در ارث به خویشاوندان مرد می دهد, پرداخته است. ویراستار کتاب, آقای محمد کریمی زنجانی اصل با وجود اینکه در تمام طول گفتارش سعی بر چیره نشان دادن فقه شیعه بر سنی دارد اما در بخشی از مقدمه تاکید فراوان بر نسخ یک سری آیات بوسیله آیات دیگر دارد که توسط بعضی علمای شیعه رد شده است- نک سخنرانیهای محسن کدیور در حسنیه ارشاد, سلسله جلسات قران و انسان معاصر به کوشش موسسه چارسوق اندیشه-

 این کتاب که توسط ملیحه مغازه ای ترجمه شده است و نشر نی, انتشار آن را به عهده داشته است (من این کتاب را که چاپ دوم آن مربوط به سال 80 است به صورت افست شده, از کنار خیابان انقلاب خردیدم و از آنجا که بخاطر دارم که غوغایی بر سر این کتاب در آن هنگامه برپا بود, به نظرم دیگر اجازه انتشار نیافته است- دوستان تصحیح کنند-) دارای دو بخش کلی است. بخش اول مربوط به پیامبر, زمان, حدیث و سنت بی اعتمادی به زنان است و بخش دوم در مورد پیامبر,حجاب, زنان, خشونت علیه زنان, بردگی و مردان بحث می کند. در انتهای کتاب نیز گاه شماری وجود دارد که سال وقایع مهم زندگی پیامبر را با تاریخ میلادی مطابقت داده است.

این کتاب اگرچه توسط یک فمنیست عرب(مراکشی) نگاشته شده است, اما نوع درخواست مطالباتش با سایر فمنیستها متفاوت است. خانم فاطمه مرنیسی همانطور که در مقدمه کتابش توضیح داده است, هنگامی که در یک بقالی از خانمی شنید که «کسی که سرنوشتش را به دست زنان بسپارد سعادتمند نخواهد شد» (یک روایت با سندیت قوی در کتب اهل سنت به نوشته خانم مرنیسی) دچار سرخوردگی شدیدی شد و این انگیزه ای شد برای نگاشتن این کتاب برای احقاق حقوق - بخصوص حقوق سیاسی - زنان. مرنیسی تمام سعیش را می کند تا ریشه این سنت بی اعتمادی به زنان را در بخطر افتادن منافع تاریخی مردان گذشته و حال بجوید و به دنبال یافتن گوشه هایی از زندگی پیامبر در مورد آزادی و حقوق مدنی و سیاسی زنان آن عصر و مقابله آن با مردان دیگر است. اما با وجود آنکه در سنت و تاریخ پی آزادی می گردد و دلیل وضعیت حال زنان مسلمان (عرب) و کشورهای مسلمان (عرب) را فاصله گرفتن آنان از سنت پیامبر و نیز استفاده بدون پشتوانه حاکمان کشورهای عربی از اصطلاحات جدید مانند قانون اساسی, سرمایه گذاری , استهلاک و ... می داند اما فراموش کرده که دموکراسی و حقوق زنان نیز مفاهیمی وارداتی و بدون پشتوانه در کشورهای عربی هستند و تلاش برای یافتن مشابهی برای آنها در 1400 سال پیش, خود دلیلی بر غرب زدگیست. مرنیسی البته شیفتگی خود به غرب را نیز پنهان نمی کند: «دلیل موفقیت غرب مدرن, در گریزش از مرگ و شیفتگیش به آینده نهفته است که موجب رها شدن نیروی خلاقه اش شده است. اما مسلمانان, به این دلیل که رنج و دردشان عمیق و ریشه ای است, ترجیح می دهند قبل از مرگ بمیرند و فقط چند دهه زندگی برایشان کفایت می کند. تفاوت ما و غربیان در شیوه برخوردمان با مرگ یا گذشته است.»- نک آسیا در برابر غرب داریوش شایگان-

آنچه در کودکی و نوجوانی بر مرنیسی گذشته است و روایت هایی که او را به خاطر زن بودن نه تنها سرزنش که تحقیر و همطراز سگ, الاغ و اسب قرار می دهد, او را سخت برآشفته است. او احتمالا در برخورد با دنیای جدید (غرب) حاضر نشده مانند بسیاری از زنان مسلمان, این تحقیرها را بپذیرد و تن دهد.

 با این حال تلاش خانم فاطمه مرنیسی برای کاوش در سنت بجای استفاده محض از مفاهیم غربی قابل ستایش است. ارزش کار مرنیسی ار آن جهت است که با سنت به جنگ روایات (بخشی از سنت) می رود. مطابق روش علمای اهل سنت, برای رد یک حدیث عمل می کند و از دلایل آنان استفاده می کند. اما او تعصب شدیدی نسبت به عایشه نشان می دهد و روایتهایی را با توجه به گفتار او رد می کند اما عبارات منسوب به عایشه را نیز می توان به راحتی رد کرد و این نقطه ضعفی است که کمتر به آن توجه کرده است.

مرنیسی قدم بعدی را محکم تر برمی دارد و به جای ذکر علت نزول آیات به تنهایی, سعی می کند شرایط اجتماعی و اقتصادی آن دوره را نیز بیان کرده, خواننده را در آن شرایط با زنها همراه کند و البته موفق هم به نظر می رسد. نویسنده در این کتاب بسیار تند علیه عمر- خلیفه دوم- قلم می زند و او را پرچمدار اصلی مقابله مردان در مقابل برابری خواهی زنان در عصر پیامبر و بعد از او (به طور کلی در اسلام) می داند.

مرنیسی در کتابش با پیش فرض قراردادن یک مطلب و دنبال دلیل گشتن برای آن در تاریخ و سنت, سندیت نتیجه گیریش را مورد تردید قرارداده است. در قضیه حجاب هم او فقط به یک ایه استناد می کند و از دیگر آیه ها به راحتی چشم پوشی می کند. او دیگران را سرزنش می کند که چرا در بررسی مفهوم حجاب, بعد عرفانی- به عنوان بعد منفی و مانعی بین خدا و انسان- را مورد استفاده قرار نداده اند. اما بر خودش هم این ایراد وارد است که چرا تنها به مفهوم عرفانی حجاب می پردازد و برای رد حجاب بیشتر به آن استناد می کند.

به نظرمی آید  حجاب عامل اصلی حمله به این کتاب بوده باشد: «این حجاب دقیقا ضد آن چیزی است که او(پیامبر) قصد داشت در جامعه ایجاد کند. حجاب, مظهر فقدان کنترل داخلی و اراده مستقل است.»(ص 270).و «حجاب نشان دهنده پیروزی منافقان بود.» (ص 272). البته این جمله ها در متن کتاب معنا پیدا می کنند و باید از استفاده تنها اجتناب کرد.

بعضی از دلایلی که مرنیسی برای نزول حجاب عنوان کرده است مشابه دلایل آقای احمد قابل است. مانند شان نزول ایه « ای پیامبر به زنان و دخترانت بگو...» که برای تفاوت ظاهر زنان آزاد و برده برای جلوگیری از آزار و اذیت و تجاوز در کوچه های مدینه نازل شده است.

12 فروردین «روز جمهوری اسلامی» مبارک

دیشب از شبکه سه مستندی در مورد رفراندوم تغییر نظام پخش شد که تخلفات انتخاباتی زیادی را هم نشان می داد. البته حضور مردم و جهت گیری آن حضور به گونه ای بود که با وجود حذف این تخلفات باز هم تغییری در نتیجه نهایی ایجاد نمی شد.

در این مستند, احمد صدر حاج سید جوادی- وزیر کشور دولت موقت- در مورد نتایج رای گیری گزارش می داد. گزارشگران, صف های طولانی مردم را نشان می دادند. خانم های بی حجاب - که البته سعی شد طوری نشان داده شود که انگار اینها فقط مسیحی هستند- و مردان خوش تیپ کراواتی همراه سایرین رای سبز در صندوق مینداختند.

پ.ن: سال نو مبارک. هفته وحدت هم همچنین